Kostbaar Vaatwerk
 

Grenzen (1) - Grenzen stellen

 

"Mannen kunnen van hun seksverslaving afkomen als ze dat willen.
Neem als partner niet met minder genoegen!"

Dit was één van de uitspraken van Ferdinand Bijzet (hulpverlener bij stichting De Driehoek) tijdens onze laatste ontmoetingsdag.
Een uitspraak die nogal wat teweeg heeft gebracht, want hoe doe je dat dan: met minder geen genoegen nemen?

We voelen allemaal wel aan dat we dan te maken krijgen met het stellen van grenzen. En juist dát is iets wat wij - partners van verslaafden - vaak zo moeilijk vinden om te doen. Waarom is dat nou eigenlijk? En wat is nodig om goede grenzen te gaan stellen?  

  

1. Wat zijn grenzen?

Om grenzen te gaan (leren) stellen, is het natuurlijk eerst nodig om te weten wat grenzen nu eigenlijk zijn.
We kijken daarom naar twee definities:

Met grenzen definiëren we onszelf. Ze laten zien wat van mij is en wat niet van mij is. Een grens maakt duidelijk waar ik eindig en iemand anders begint.
Grenzen laten ook zien waar wij verantwoordelijk voor zijn en waar we niet verantwoordelijk voor zijn. ( "Grenzen" - Dr. Henry Cloud en Dr. John Townsend)

Een grens is een lijn waarover niet te onderhandelen valt en die de ander duidelijk maakt dat ongepast seksueel gedrag of misbruik niet zal worden toegestaan.
Degene die grenzen stelt geeft daarmee ook aan dat ze geen deel wil uitmaken van de emotionele ziekte van haar man. ("Onderweg naar vrijheid - Russell Willingham)

 Met grenzen maak je dus duidelijk:

  • wie jij zelf bent;
  • waar jij wel of juist niet verantwoordelijk voor bent;
  • wat jij wel of niet wilt toestaan/accepteren.

Grenzen stellen is niet hetzelfde als manipuleren. Je stelt dus geen grens om je partner te dwingen om te doen wat jij graag wilt dat hij doet.  Jij stelt een grens, waarbij je je partner confronteert met de gevolgen van zijn verslaving en waardoor je de verantwoordelijkheid voor zijn verslaving en het maken van een duidelijke keuze bij hem neerlegt. Maar hij is vervolgens vrij om te kiezen wat hij met jouw grenzen gaat doen; hij kan er rekening mee houden... of niet.
Met grenzen geef je eigenlijk je eigen gebied aan, of - zoals Cloud en Townsend in hun boek ook beschrijven: "Met grenzen houd je het goede binnen en het slechte buiten." Géén grenzen stellen betekent in feite dat je meewerkt aan het in standhouden van de verslaving en het doorwerken van de gevolgen hiervan binnen je relatie en gezin.

 

2. Wat maakt het moeilijk grenzen te stellen?

Het is dus duidelijk: grenzen stellen is nodig. En tegelijk is grenzen stellen voor partners van seksverslaafden meestal erg moeilijk. Daar kunnen verschillende redenen voor zijn.
Zo hebben partners van seksverslaafden vaak te kampen met:

  • een negatief zelfbeeld door het verslavingsgedrag van onze partners en onze eigen mede-afhankelijkheid.
    Als je niet weet wie je zelf bent of als je jezelf niet belangrijk vindt, zie je waarschijnlijk ook niet dat je waardevol genoeg bent om grenzen te mogen stellen.  
  • het wegstoppen of negeren van onze pijn en boosheid.
    Naarmate je de pijn meer wegstopt en de boosheid minder toelaat, ervaar je steeds minder de gevolgen die de verslaving voor jou heeft. En als je de gevolgen niet ziet of wilt zien, dan zul je ook de noodzaak van het stellen van grenzen niet snel zien.
  • het overnemen van de verantwoordelijkheid van onze partner.
    Als wij denken het onze schuld is dat onze partner verslaafd is, of als we menen dat het in onze macht ligt om hem te veranderen, zullen we eerder geneigd zijn ons eigen gedrag (nog meer) aan te passen dan dat we grenzen zullen stellen aan zijn gedrag.
  • vervaagde en verlegde grenzen doordat grenzen elke keer overschreden en genegeerd worden.
    Naarmate je grenzen steeds verder verlegd worden, zal het steeds moeilijker zijn om te ontdekken dat je nog grenzen hebt en welke dat dan zijn.
  • angst voor de consequenties die het stellen van grenzen met zich meebrengen.
    Angst voor de gevolgen kan verlammend werken en ervoor zorgen dat je liever niets doet dan dat je grenzen gaat stellen.
  • het idee dat grenzen stellen niet christelijk is.
    Als je denkt dat grenzen stellen het tegenovergestelde is van liefhebben, dan zul je waarschijnlijk denken dat God niet wil dat je grenzen stelt.

Fleur: " Ik verlegde steeds mijn eigen grenzen - voor zover ik grenzen had - en deed alles wat ik dacht te moeten doen om hem van zijn verslaving af te helpen: ik kocht dure lingerie, had een paar keer per week seks met hem en zorgde de rest van de tijd als een moeder voor hem. Ik had grenzeloze grenzen."

Jasmijn: "Ik heb 2 kleine kinderen. Wat moet ik als hij doorgaat met zijn verslaving? Ik red het nooit alleen."

Sarah: " Ik dacht echt dat het niet mocht van God: grenzen stellen. Ik vond dat ik alles moest verdragen, niet moest zeuren en gewoon maar geduld moest hebben tot mijn man er vanzelf achter zou komen dat hij moest breken met zijn verslaving. Dat moment kwam nooit en de verslaving werd alleen maar erger. Het heeft heel lang geduurd voordat ik inzag dat God mij wilde gebruiken om mijn man te confronteren met zijn zonde en dat het zelfs liefdevol is om wel grenzen te durven stellen."


Als jij jezelf in één of meer van de bovenstaande punten herkent, dan zou ik je willen vragen om ervoor te kiezen aan de slag te gaan met datgene wat jou in de weg staat om goede grenzen te gaan stellen. Het volgende zal je daarbij helpen:

  • Laat je zelfbeeld bijstellen door het besef dat je waardevol bent in Gods ogen. Hij heeft jou geschapen en je mag zijn wie je bent.
  • Durf, samen met Hem, je pijn en boosheid onder ogen te zien. Vraag Hem om je te laten zien wat de gevolgen zijn van de verslaving van je partner. Laat Hem je troosten en tonen welke stappen je mag gaan zetten.
  • Als je bang bent voor de consequenties die het stellen van grenzen met zich mee kan brengen, bedenk dan dat je voor je geluk niet afhankelijk bent van andere mensen, maar van God. Zet hem op nummer 1 in je leven, besef dat hij Degene is die jou kan geven wat je nodig hebt en die je kan helpen om af te rekenen met je angst.
  • Probeer te beseffen dat grenzen stellen een onderdeel is van liefhebben. Door grenzen te stellen aan het zondige gedrag van je partner zeg je in feite tegen hem: "Ik houd teveel van je om toe te zien hoe jij blijft zondigen en je daarmee afkeert van God en van mij". God zelf is niet grenzeloos; Hij heeft ons geschapen met grenzen en wil ons helpen om goede en gezonde grenzen te stellen.

 

 

3. Grenzen stellen

Als je overtuigd bent van de noodzaak van het stellen van grenzen, als je inzicht hebt in wat jou hierbij in de weg staat of heeft gestaan, en als je weet wat jou kan helpen om deze moeiten te overwinnen, dan kun je aan de slag gaan met stellen van grenzen.

a. Bepaal waar jouw eigen grenzen liggen
b. Maak je grenzen duidelijk aan je partner
c. Maak de consequenties duidelijk aan je partner
d. Handhaaf je grenzen bij overschrijding ervan
e. Vraag hulp van anderen

a. Bepaal waar jouw eigen grenzen liggen

Grenzen stellen begint met nadenken over waar je grenzen liggen. Om jouw eigen grenzen te leren kennen is het belangrijk om jezelf te gaan leren kennen. Denk na over wie jij bent als mens, wat jij wel en niet belangrijk vindt en wat jij wel en niet wilt. Je hoeft niet de grenzen over te nemen van anderen; ieder mens is uniek en iedereen heeft eigen grenzen, maar praten met anderen helpt wel om je eigen grenzen duidelijk te krijgen.
De volgende vragen kunnen je helpen om je grenzen te ontdekken:

  • Wat is wel mijn verantwoordelijkheid en wat is niet mijn verantwoordelijkheid?
  • In welke dingen ben ik meegegaan in de verslaving van mijn partner? Waar moet ik mee stoppen?
  • Met welke dingen zal mijn partner moeten breken? Wat is daarvoor nodig?
  • Wat zou er verder moeten veranderen in onze relatie om het weer goed te hebben samen? Wat is daarvoor nodig?

b. Maak je grenzen duidelijk aan je partner

Als je je eigen grenzen duidelijk hebt voor jezelf, dan kun je beginnen met deze grenzen duidelijk te maken aan je partner. Belangrijk daarbij is:

* Wees duidelijk
Geef zo duidelijk mogelijk aan waar jouw grens ligt. Wees niet vaag, maar concreet en geef aan waarom je deze grens stelt.
Bijvoorbeeld: "Je hebt nu weer porno-sites bezocht op internet. Ik vind het heel erg dat je dat doet. Het is beschadigend voor onze relatie en ik wil dat je stopt met het bekijken van dit soort sites of je bezighoudt met andere zaken die met pornografie of seksualiteit buiten onze relatie te maken hebben".

* Blijf vriendelijk en rustig
Probeer vriendelijk en rustig te blijven. Reageer niet vanuit je woede. Woede zorgt ervoor dat de grens niet overkomt bij je partner (hij schiet bijvoorbeeld in de verdediging of richt zijn woede op jou) en zorgt er waarschijnlijk voor dat je gaat dreigen met iets wat je niet meent of kunt waarmaken. Grenzen stellen betekent niet dat je je hard of verwijtend op moet stellen, ook niet dat je boos moet zijn of moet schreeuwen. Integendeel zelfs: een grens zal veel duidelijker over komen wanneer je in staat bent om deze op een rustige manier uit te spreken.
Dus niet: " Als ik nu nog een keer merk dat je die sites bezoekt, dan schop ik je meteen de deur uit!!". Maar bijvoorbeeld wel: " Als jij ervoor kiest opnieuw dit soort sites te bezoeken, dan kies ik ervoor om de voorganger van onze gemeente in te schakelen."

* Breng de grens - zo mogelijk - positief
Probeer om de focus niet (alleen) te leggen op wat je niet wilt dat er gebeurt (b.v. stoppen met porno kijken), maar (ook) op wat je wel wilt dat er gebeurt (een gezond, verslavingsvrij huwelijk). Hierdoor kun je je partner niet alleen duidelijk maken wat je niet meer wilt, maar ook waar je naar verlangt binnen je relatie.
Voorbeeld: " Ik verlang heel erg naar een open en eerlijke relatie met jou. Jouw zoeken naar porno op het internet en jouw liegen daarover staat dat ontzettend in de weg. Het is nodig dat je hiermee stopt, zodat we kunnen gaan werken aan een gezonde relatie."

c. Maak de consequenties duidelijk

Op dit punt gaat het nogal eens mis. Alhoewel het nadenken over grenzen en ze duidelijk maken aan je partner moeilijk is, is het misschien nog wel moeilijker om na te denken over de consequenties van het overschrijden van grenzen en... om je vervolgens daaraan te houden. Want ja, we voelen allemaal aan dat het feit dat wij grenzen stellen niet automatisch betekent dat onze partner zich aan die grenzen zal gaan houden. We kunnen best duidelijk maken wat we wel en wat we niet (meer) accepteren, maar vervolgens ligt de keuze of hij hier wel of niet iets mee doet, helemaal bij onze partner.

Dit betekent dat:

* Er consequenties verbonden moeten worden aan het overschrijden van grenzen
Als je geen consequenties stelt, loop je het risico dat je partner gewoon doorgaat met het overschrijden van je grenzen en dat jij je grenzen steeds verder verlegd. Je zou kunnen zeggen dat het stellen van grenzen dan dus helemaal geen zin heeft.

" Grenzen worden bekrachtigd door er consequenties aan te verbinden. Ze zijn als de prikkels aan een hekwerk. Ze laten anderen de ernst van de overtreding weten, het belang van respect voor onszelf en ze leren anderen dat onze toewijding aan een leven in overeenstemming met waardevolle normen ons kostbaar is en dat we ervoor zullen vechten deze te beschermen en te bewaken. " ( "Grenzen" - Dr. Henry Cloud en Dr. John Townsend)

Dus niet: "Stop met het kijken naar die pornosites". Maar wel (zoals het eerder genoemde voorbeeld): " Als jij ervoor kiest opnieuw dit soort sites te bezoeken (= grens), dan kies ik ervoor om de voorganger van onze gemeente in te schakelen. (= consequentie)"

* Die consequenties waargemaakt moeten kunnen worden
Wél consequenties stellen, maar deze uiteindelijk niet waar kunnen maken, werkt het stellen van grenzen juist tegen. Immers: als je alleen maar dreigt zonder het daadwerkelijk te doen, zal je partner je grenzen niet meer serieus nemen.

* De consequenties gepast moeten zijn.
De meeste partners van verslaafden hebben de neiging om heel zwart/wit te denken over het bepalen van de consequenties. Het lijkt dan wel alsof er niets ligt tussen het stellen van geen enkele grens aan de ene kant, en het stellen van de ultieme consequentie (relatie beëindigen) aan de andere kant. Bedenkt dat er wel degelijk heel veel tussenligt en dat er zoveel meer consequenties zijn dan alleen die ene ultieme die een eind maakt aan de relatie.(Zie ook: Grenzen (2) - voorbeelden van grenzen)

Het mag duidelijk zijn: denk heel goed na over welke consequenties je wilt gaan stellen. Probeer hier genuanceerd en creatief mee om te gaan en bedenk goed wat je wel en niet waar kunt maken.

d. Handhaaf je grenzen bij overschrijding ervan

Het lijkt misschien voor de hand te liggen, maar we stellen het hier toch nog maar een keer: wanneer je partner de door jou aangegeven grens overschrijdt, confronteer hem dan ook echt met de consequenties ervan. Denk niet: 'Ach, hij zal het een volgende keer wel beter doen' en geef niet toe aan de angst die op je af kan komen nu je jouw woorden waar moet gaan maken. Als het goed is, heb je goed nagedacht over deze grens, ben je in staat om de consequenties te aanvaarden en moet je dat ook gewoon doen.

e. Vraag hulp

Tijdens dit hele proces van grenzen stellen heb je hulp nodig van anderen. Vrienden, hulpverleners of lotgenoten kunnen je helpen om erachter te komen waar je grenzen liggen, maar kunnen je ook helpen om die grenzen daadwerkelijk te stellen en je te houden aan de consequenties ervan.
Hulp van anderen is zeker nodig wanneer:

  • de woede en pijn die je jarenlang hebt onderdrukt in alle hevigheid naar boven komt. Het is moeilijk om dan nog reële grenzen te stellen zonder je door die pijn en woede te laten beheersen.
  • jij je laat meeslingeren door emoties wanneer je grenzen overschreden worden
  • je de neiging hebt om snel weer mee te gaan in de beloftes van je partner
  • je de neiging hebt om je uit angst terug te trekken of je grenzen in te trekken wanneer je partner met boosheid reageert op jouw grenzen of consequenties
  • en vooral wanneer de kans bestaat dat je partner gewelddadig zou kunnen worden of je gaat bedreigen.

Het is geen teken van zwakheid als je hulp vraagt. Integendeel: je hebt iemand nodig om met je mee te denken en te strijden in dit nieuwe proces van grenzen stellen. Samen sta je veel sterker dan alleen.

 

4. Valkuilen

Tot slote een aantal valkuilen die zich voor kunnen doen als je grenzen gaat stellen. Verschillende valkuilen zijn in dit artikel al benoemd:

  • Grenzen stellen in woede
  • Grenzen stellen als manipulatiemiddel
  • Grenzen stellen zonder er consequenties aan te verbinden
  • Consequenties niet waarmaken.

Andere valkuilen zijn deze:

Hij heeft het toch beloofd??
Eén van de redenen waarom grenzen stellen zo moeilijk is, is omdat veel partners van verslaafden geneigd zijn onmiddelijk mee te gaan in elk lichtpuntje dat er is. Het is mogelijk dat, zodra je gaat beginnen met het stellen van grenzen, je partner zich rot schrikt en - vanuit de angst dat je daadwerkelijk meent wat je zegt - allerlei beloftes doet, waardoor jij onmiddelijk je grenzen weer laat varen. Houd je daarom vast aan de 'gouden regel' van het omgaan met verslaafden: 'Geen woorden, maar daden'.
Seksverslaafden zitten vaak vol beloftes, maar beloftes is niet wat je nodig hebt. Het nakomen van beloftes - de daden dus - wel. Zorg er daarom voor dat je je grenzen niet laat vallen bij het aanhoren van zijn beloftes, maar dat je ze handhaaft tot hij zijn woorden daadwerkelijk in daden omzet.

Muren ipv grenzen
Het gevaar bij het stellen van grenzen is dat je erin kunt doorslaan. Vooral als je jarenlang niet in de gaten hebt gehad dat je grenzen hebt, kan de ontdekking van die grenzen - en het leren stellen ervan - je een groot gevoel van veiligheid, controle en zekerheid geven. Dat kan ervoor zorgen dat je steeds meer grenzen gaat stellen, ook wanneer het niet echt nodig is - en dan op een zodanige manier dat de grenzen muren worden waar jij je achter verschuilt en waar niemand nog doorheen kan dringen.

Alleen je eigen belang
Een andere valkuil is dat je alleen nog gericht bent op je eigen belang en het belang van je partner uit het oog verliest. Grenzen stellen mag je doen op een liefdevolle manier. Niet met de bedoeling de ander onderuit te halen, te kwetsen of wraak te nemen, wél met de bedoeling de ander in liefde te confronteren met zijn zonde in de hoop dat hij tot inkeer komt.
Spreek met jezelf af dat je niet alleen zult gaan werken aan het leren stellen van jouw eigen grenzen, maar dat je ook rekening zult houden met de gezonde grenzen van anderen - ook die van je partner. Niet alleen als een voorbeeld voor hem, maar ook omdat hij een uniek mens is met eigen grenzen.

 
Tot zover de theorie. Het gaat echter natuurlijk allemaal om het in praktijk brengen hiervan. En dan kan het moeilijk zijn om het heel concreet te maken: wat zijn nou goede grenzen en wat zijn gepaste consequenties?
In twee volgende artikelen 'Grenzen (2) - Voorbeelden van grenzen' en 'Grenzen (3) - voorbeelden van consequenties' vind je praktijkvoorbeelden van grenzen en consequenties.

Verder lezen over grenzen kun je ook in de boeken van Dr. Henry Cloud en Dr. John Townsend: 'Grenzen' en 'Grenzen in het huwelijk'.

Wil je verder praten over grenzen? Meld je dan aan voor ons forum of neem contact op met ons.