Rekening houden met een mogelijke terugval. Dat is geen leuk onderwerp om bij stil te staan of over door te praten. Alleen al het denken eraan roept misschien heel veel angst, wantrouwen en verdriet bij je op. Het lijkt dan makkelijker om het hele onderwerp maar te negeren of er gewoon van uit te gaan dat zoiets bij jouw man niet zal gebeuren.

De vraag is of dit reeël is. Het is immers mogelijk dat ook jouw partner op een dag terugvalt in zijn seksverslaving. En dan? Wat ga je doen? Wat is nodig? Betekent het meteen dat alles dan voor niets is geweest? En - belangrijker misschien nog wel - wat gaat helpen om een terugval te voorkomen?  

In dit artikel proberen we op deze vragen in te gaan. We leggen uit wat we onder een terugval verstaan en welke verschillende soorten van terugval er zijn. Daarnaast beschrijven we het hulpmiddel wat je kunt gebruiken om samen met je partner in gesprek te gaan over deze onderwerpen: het terugval- en preventieplan.

  

---

 

Wat is een terugval?

In zijn boek ‘Onderweg naar Vrijheid’ schrijft Russell Willingham het volgende:

” De partner van de seksverslaafde moet niet met minder genoegen nemen dan dat hij helemaal stopt met zijn relaties of zijn verwerpelijke gedrag. Misschien valt hij in het begin zo nu en dan nog terug in pornografie of masturbatie, maar zij moet vaststellen, met behulp van ervaren raadgevers, of het een geringe terugval is in een eerlijk en toegewijd herstelproces of het bewijs van zijn onoprechtheid en gebrek aan respect voor haar grenzen. Haar reactie moet gebaseerd zijn op die onderscheiding.”

Uit bovenstaande omschrijving van Russell Willingham wordt een aantal dingen duidelijk:

1. Als een verslaafde gaat stoppen met zijn verslaving, is de kans aanwezig dat hij terugvalt
2. Er zijn verschillende soorten terugvallen te onderscheiden
3. Als partner kun je verschillend reageren op de verschillende terugvallen 

---

 

Waarom zou je nadenken over een terugval?

Het is dus mogelijk dat je partner terugvalt in zijn verslaving, en daarom is het goed om hier bij stil te staan en er samen over door te praten. Natuurlijk mag je hopen dat het bij jullie niet voorkomt, maar laat dat je er niet van weerhouden om realistisch te blijven en na te denken over wat je gaat doe als er toch een terugval is, en over wat gaat helpen om deze te voorkomen.

Dit heeft een aantal voordelen:

• Het plan werkt preventief; het kan dus daadwerkelijk helpen om terugvallen te voorkomen. Niet alleen omdat je samen in kaart brengt wat je man gaat helpen hierin, maar ook omdat je samen dudielijk gaat meken wat de consequenties zijn van terugvallen. Het kan de drempel om weer terug te vallen voor hem daardoor een stukje hoger maken.


• Mócht er een terugval komen, dan ben je voorbereid. Je weet hoe je dan moet handelen, want dat heb je van tevoren afgesproken. Je bent daardoor minder overgeleverd aan de gevoelens die je op dat moment misschien overspoelen en die ervoor zorgen dat je geen heldere beslissingen kunt maken. Je kunt in plaats daarvan terugvallen op het plan dat je samen hebt opgesteld.


• Als je niet alleen nadenkt over terugvallen, maar er ook samen met je man over in gesprek gaat, draagt dat bij aan het weer opbouwen van het vertrouwen. Jij krijgt immers de ruimte om te praten over jouw angst voor een mogelijke terugval, wat een terugval met je doet en wat jij daarin nodig hebt. Je man krijgt de gelegenheid om aan jou te laten zien dat hij bereid is om samen met jou hierbij stil te staan en er afspraken over te maken. 

 

---

 

Verschillende soorten terugval

We lazen het hierboven al: er zijn verschillende soorten terugvallen te onderscheiden.
Willingham beschreef ze als volgt: een geringe terugval in een eerlijk en toegewijd herstelproces of het bewijs van zijn onoprechtheid en gebrek aan respect voor haar grenzen.
Terugvallen kunnen dus gering of ernstig zijn en het is belangrijk daar onderscheid in te maken.

G. Allan Marlat doet dat ook. Hij heeft veel  onderzoek gedaan naar terugvallen en onderscheidt drie verschillende soorten terugvallen:

1. 'Lapse'           (uitglijder/een 'slip')
2. 'Relapse'        (ernstige terugval)
3. 'Prolapse'      (naar voren vallen, iets dat vooruit kan helpen)

Hij schrijft: “Zelfs een ernstige terugval dient niet als onherstelbaar eindstadium beschouwd te worden, maar als een mogelijkheid om uit fouten te leren; een 'prolapse'.”

Het is dus belangrijk om onderscheid te gaan maken tussen verschillende soorten terugval. Een terugval, waarbij je man onmiddellijk erna opbiecht wat hij gedaan heeft, is minder ernstig dan een terugval die al maanden aan de gang is en die je zelf moet ontdekken. Beide terugvallen vereisen een verschillende reactie van je. Maar, zoals Marlat al schreef: in beide gevallen hoeft het niet het begin van een nieuwe ellendige periode te worden. Een terugval kan ook leiden tot een beter inzicht in de verslaving, in het meer serieus nemen van de verslaving en een grotere gemotiveerdheid om ermee af te rekenen; een ‘prolapse’ dus!

 

---

 

Een hulpmiddel

Het is dus belangrijk om na te denken en in gesprek te gaan over een mogelijke terugval. Maar hoe doe je dat op een constructieve manier? Mogelijk kan het terugval- en preventieplan (TVP) je hierbij helpen. Het TVP is een hulpmiddel dat je kunt gebruiken om na te gaan denken over (het voorkomen van ) terugvallen, om daar samen over door te praten en vervolgens tot afspraken te komen die je vastlegt. Het doel van dit plan is het opbouwen van het vertrouwen en het samen werken aan het voorkómen van terugvallen.

Het TVP bestaat uit 3 onderdelen:

1. Wat helpt om een terugval te voorkomen? (preventieplan)
2. Wat verstaan we onder een terugval en wat doen we als er een terugval is? (terugvalplan)
3. Akkoordverklaring

Hoe ga je te werk?

• Voordat je samen in gesprek gaat over dit plan, is het verstandig om eerst allebei apart na te denken over de vragen die in dit plan staan, en vervolgens de antwoorden individueel in te vullen. Dat helpt je om dicht bij je eigen wensen en gevoel te blijven.
• Plan vervolgens een tijdstip waarop je samen verder gaat praten over dit plan
• Probeer tijdens het gesprek samen tot overeenstemming te komen en vermeld tot slot jullie gezamenlijke antwoorden, oplossingen en afspraken in het plan.

Goed om te weten:

• Een belangrijke voorwaarde om samen met dit plan aan de slag te gaan, is dat degene die verslaafd is (of was) oprecht gemotiveerd is om de strijd aan te (blijven) gaan tegen zijn verslaving en het verlangen heeft om niet meer terug te vallen daarin.
  Als die motivatie of dat verlangen er niet is, zal het heel moeilijk zijn om met elkaar een serieus gesprek te voeren over terugvallen of daar afspraken over te maken. Natuurlijk kun je in zo'n situatie als partner wel nadenken over dit plan en de vragen invullen, zodat je duidelijker zicht krijgt wat jij onder een terugval verstaat en hoe jij daar op wilt reageren. Betrek in dat geval een ander in je plan (vriendin, predikant, hulpverlener)
• Het is verstandig om, zeker in de beginperiode, regelmatig het plan te evalueren: klopt het nog wat er staat? Moet er iets aan worden toegevoegd, veranderd of geschrapt?
• Betrek ook één of meerdere andere personen bij dit plan. Dat kan een hulpverlener zijn, een accountability partner; in ieder geval iemand die zal worden ingeschakeld als er een terugval is.

  

---

 

Het terugval - en preventieplan

Hieronder vind je de 3 onderdelen met bijbehorende vragen. Daarna volgt een toelichting op elk van deze vragen. Wil je een Word-versie van dit plan ontvangen, zodat je dit samen met je partner kunt invullen? Neem dan even contact met ons op.

1. Het preventieplan

Vraag 1: Geef een volledige opsomming van alles wat {naam man} kan helpen om niet meer terug te vallen
Vraag 2: a. Hoe kan {naam man} bij zichzelf merken dat hij mogelijk aan het terugvallen is?
             b. Hoe kan {naam vrouw} merken dat {naam man} mogelijk aan het terugvallen is?
Vraag 3: Welke maatregelen worden genomen als {naam man} mogelijk aan het terugvallen is?
              a. door {naam man}             
              b. door {naam vrouw}

2. Het terugvalplan

Vraag 1: Geef een volledige opsomming van alles wat wij verstaan onder een terugval
Vraag 2: Welke soorten terugvallen onderscheiden wij?
              a. Lapse (kleine terugval)
              b. Relapse (ernstige terugval)
Vraag 3: Welke maatregelen worden genomen als {naam man} een Lapse (kleine terugval) heeft?
              a. door {naam man}
              b. door {naam vrouw}
Vraag 4: Welke maatregelen worden genomen als {naam man} een Relapse (ernstige terugval) heeft?
              a. door {naam man}
              b. door {naam vrouw}

3. Akkoord

Datum:
Handtekening {naam man}
Handtekening {naam vrouw}
Handtekening derde {bv hulpverlener, accountability-partner, vriend(in), voorganger}

---

 

Toelichting bij het Terugval- en preventieplan

 

# Preventieplan, vraag 1: Geef een volledige opsomming van alles wat {naam man} kan helpen om niet meer terug te vallen

Beschrijf hier alle maatregelen die er genomen zijn of nog genomen gaan worden om een terugval te voorkomen. Je kunt hierbij denken aan: verantwoording afleggen aan en contact met een accountabilitypartner, afspraken en maatregelen mbt computer/telefoon/tv gebruik; inschakelen van mensen als hij ‘niet zo lekker in zijn vel zit’; dagelijkse tijd met God, kerkgang, kring; bijhouden van een dagboek; deelnemen aan een mannengroep/contact met lotgenoten; hulpverleningsgesprekken; tijd voor ontspanning etc

Wees hierbij zo concreet mogelijk. Bijvoorbeeld: “ {naam man} heeft minimaal 1 x in de week telefonisch of persoonlijk contact met [naam accountability partner], daarbij wordt in ieder geval gesproken over…. :

Het artikel 'Wat kan hij doen?' op onze site, maar ook boeken als 'De Draak overwonnen' en 'Onderweg naar vrijheid' kunnen jou en je man inzicht geven in datgene wat nodig is om niet meer terug te vallen.

# Preventieplan, vraag 2a Hoe kan {naam man} bij zichzelf merken dat hij mogelijk aan het terugvallen is? 

Het werkt natuurlijk het beste als de man deze vraag zelf invult. Hij weet het beste wat er van binnen bij hem speelt voorafgaand aan een terugval. Denk dan bijvoorbeeld eens aan een periode voorafgaand aan een vorige terugval. Wanneer begon dat? En hoe? Welke gedachtes had je toen? Wat voelde je van binnen? Wat ging je doen? Hoe ging je om met je vrouw, je gezin en met God? Hoe was het gesteld met je gebedsleven en Bijbel lezen? Kortom: beschrijf alles waaraan jij kunt merken dat je in de 'gevarenzone' terechtkomt die  uiteindelijk kan leiden tot een terugval.

# Preventieplan, vraag 2b Hoe kan {naam vrouw} merken dat {naam man} mogelijk aan het terugvallen is?

Wat kun je zien/horen/merken aan je man als hij op de weg zit die uiteindelijk naar terugval kán leiden? Als partner zul je een aantal dingen kunnen omschrijven, maar natuurlijk zal je man ook bepaalde dingen bij zichzelf herkennen. Probeer hier apart en samen bij stil te staan en zo volledig en eerlijk mogelijk in te zijn.Uiteraard worden deze vraag door iedereen weer anders beantwoordt, maar je zou hierbij kunnen denken aan: meer televisie kijken, terugtrekken, somber worden, verantwoordelijkheden laten liggen etc.

# Preventieplan, vraag 3: Welke maatregelen worden genomen als {naam man} mogelijk aan het terugvallen is?

Beschrijf hier wat jullie vervolgens kunnen doen als jij en/of hij merkt dat je man mogelijk aan het terugvallen is. Dus: als je een aantal van de kenmerken ziet/merkt zoals bij vraag twee beschreven; wat doen jullie dan? Wat kan je man doen? Wat kun jij doen? Wat heeft je man hierin nodig? Hoe spreek je hem dan bijvoorbeeld aan op wat je ziet? Hoe zorg jij ervoor dat je een rustige, liefdevolle houding hebt in plaats van een boze, veroordelende houding? Beschrijf welke maatregelen je man zelf kan nemen en beschrijf welke maatregelen jij kan nemen. (Let op: beschrijf ook wat jij kunt doen wanneer je man de maatregelen die hier beschreven staan, niet neemt).

Probeer de afspraken zodanig op te stellen dat de verantwoordelijkheid voor de gedachten, daden e.d. van je man bij hem ligt -  jij bent namelijk niet verantwoordelijk voor een terugval ! -,  maar dat je wel samen kijkt in hoeverre jij hem tot steun kunt zijn zonder die verantwoordelijkheid van hem over te nemen.

# Terugval plan, vraag 1: Geef een volledige opsomming van alles wat wij verstaan onder een terugval

Wees hierbij zo volledig en duidelijk mogelijk. Schroom niet om de dingen gewoon bij naam te noemen. Overweeg om ook zaken als 'stoppen met de Puur Leven cursus' of 'afbreken van de hulpverleningsgesprekken' hierin op te nemen.

# Terugvalplan, vraag 2: Welke soorten terugvallen onderscheiden wij? a. Lapse (kleine terugval)  b. Relapse (ernstige terugval)

Maak een onderscheid in kleine/minder ernstige terugval (een Lapse) en grote/ernstige terugval (een Relapse)

Een voorbeeld:
Een kleine terugval is een terugval in pornografie waarbij X zo snel mogelijk (maar binnen 24 uur) uit zichzelf vertelt wat er gebeurd is en daarnaast ook uit zichzelf zijn buddy vertelt wat er gebeurd is
Een ernstige terugval is een terugval in pornografie waarbij X het niet zelf vertelt, maar waarbij het ontdekt wordt, of waarbij X het veel later dan binnen die 24 uur vertelt.

# Terugvalplan, vraag 3 en 4: Welke maatregelen worden genomen als {naam man} een Lapse (kleine terugval) / Relapse (grote terugval) heeft. 

Neem niet klakkeloos over wat hier staat of wat anderen hebben gedaan. Kijk samen goed naar wat voor jullie in jullie situatie goed werkt. De bedoeling van deze vraag is om heel duidelijk te maken dat er negatieve gevolgen verbonden zijn aan het weer terugvallen. Zorg er daarbij voor dat de consequenties bij een Relapse ernstiger/vergaander zijn dan bij een Lapse. Zo wordt eerlijk en snel opbiechten beloont boven niet of veel later opbiechten.
Schrijf alleen consequenties op die je ook daadwerkelijk bereid bent om op te volgen (anders zijn het geen consequenties, maar loze dreigementen). Dat kunnen zowel consequenties zijn die jij als partner kunt uivoeren (bv een vriendin op de hoogte brengen) , of die je man uit kan voeren (zoals het volgen van een cursus). Vermeld daar dan ook weer bij wat de consequenties zijn als je man deze afgesproken maatregel niet nakomt.

Houd daarnaast rekening met datgene wat jij als partner nodig hebt. Dus: wie ga jij voor jezelf inschakelen als je man een terugval heeft? Wat heb jij dan nodig en hoe ga jij / gaan jullie daarvoor zorgdragen?
 

# Akkoord

 

---

 

Tot slot

Het is niet eenvoudig om na te denken over mogelijke terugvallen. En het is niet makkelijk om een terugval- en preventieplan samen te gaan opstellen. Misschien kom je er niet uit met z'n tweeën. Vraag dan hulp van iemand om dit samen met jullie te gaan doen en bespreek dit plan met je hulpverlener, voorganger of goede vriend.
Probeer - ook na het opstellen van dit plan - met elkaar in gesprek te blijven hierover. Evalueer het regelmatig, bespreek of de afspraken die jullie gemaakt hebben, nog steeds voldoende zijn. En tot slot: als het nodig is; houd je dan ook aan de afspraken en voer de conseqeunties die jullie samen opstelden ook daadwerkelijk uit. 

Heb je vragen over dit terugval- en preventieplan? Heb je aanvullingen of ideeën? Laat het ons dan weten!