Seksverslaving - Wat kan hij doen? (1) - Drie stappen

Wat kan je partner doen als hij besloten heeft om te breken met zijn seksverslaving?
Welke stappen moet hij nemen om te herstellen? En wat helpt hem in het omgaan met verleidingen?

Om van zijn seksverslaving af te komen, is het noodzakelijk dat je partner radicaal breekt met zijn ongezonde gebruik van seks en gaat werken aan zijn eigen herstel. Een aantal stappen is hiervoor nodig:

1. Radicale amputatie
2. Rekenschap afleggen
3. Gedachten vernieuwen en oorzaak aanpakken

1. Radicale amputatie

Deze term is ontleend aan Mattheüs 5: 29-30 waarin Jezus zegt:

Als je rechteroog je op de verkeerde weg brengt, ruk het dan uit en werp het weg. Je kunt immers beter een van je lichaamsdelen verliezen dan dat heel je lichaam in de Gehenna (= hel) geworpen wordt. En als je rechterhand je op de verkeerde weg brengt, hak hem dan af en werp hem weg. Je kunt immers beter een van je lichaamsdelen verliezen dan dat heel je lichaam naar de Gehenna gaat.

Radicale amputatie is dus resoluut wegdoen van datgene wat tot zonde verleidt! Het proces begint voor je partner bij het nadenken over wat hem tot nu toe in de problemen heeft gebracht, waarna hij zijn omgeving zuivert van alles wat hem in de verleiding brengt. Net zoals een alcoholist alle drank uit huis moet verwijderen om zichzelf te beschermen, zal ook jouw partner zichzelf moeten beschermen door datgene weg te doen wat voor hem de aanleiding kan zijn om weer terug te vallen. Brengt een onbeperkte toegang tot internet hem in de verleiding? Zet dan een filter op de computer. Brengt de televisie hem in de problemen? Doe de televisie de deur uit. Steeds maar weer sekslijnen bellen? Vraag een 09-06 blokkering aan. In het artikel 'Wat kan hij doen (2) - Radicale amputatie' vind je een overzicht van maategelen die genomen kunnen worden om verleidingen op het gebied van televisie, internet, telefoon en kranten en tijdschriften te verminderen.

Belangrijk is dat je partner zélf verantwoordelijkheid voor dit proces neemt. Stimuleer hem in radicale amputatie, help hem door met hem te praten over welke maatregelen genomen kunnen worden en ondersteun hem in zijn beslissingen, maar laat de verantwoordelijkheid hiervoor bij hem! Wees wel duidelijk over de grenzen die jij nodig hebt! Als hij vindt dat hij bepaalde situaties niet kan of wil mijden, geef dan duidelijk aan wat dit met jou doet en wat jij hierin nodig hebt.

2. Rekenschap afleggen

Een seksverslaving vindt bijna altijd in het geheim plaats en verslaafden vinden het vaak ontzettend moeilijk om hun geheim met anderen te delen. Geheimhouden zal hen echter altijd gevangen houden. Het dubbelleven aan het licht te brengen - niet alleen aan jou, maar ook aan 1 of enkele anderen - is dus een voorwaarde voor herstel en zal aan de verslaving al een groot deel van zijn kracht ontnemen.

Naast het belijden, is het noodzakelijk dat hij verantwoording af gaat leggen aan minimaal één 'accountabilitypartner'. Dat is een man (vriend, pastor, lotgenoot) waarmee hij zijn worstelingen en zijn successen kan delen en aan wie hij rekenschap aflegt van de strijd tegen de verleidingen. Kortom: iemand die hem aanmoedigt en ondersteunt en die met hem meeloopt op de weg naar herstel.

--- Achtergrondinformatie --- Russel Willingham beschrijft een aantal voorwaarden waaraan een 'accountability-partner zou moeten voldoen.
Een accountability-partner:
- is warm en liefdevol, maar ook echt en niet bang om te confronteren.
- moet in staat zijn om het verhaal aan te horen zonder terug te schrikken of bang te worden.
- is iemand die gemakkelijk zijn gevoelens kan verwoorden en is in staat ook zijn eigen gebrokenheid te delen.
- bespreekt niets met anderen zonder toestemming
- wil niet alles oplossen met een bijbeltekst of een christelijk cliché.
- moet weten dat de verslaafde waarschijnlijk tegen hem zal liegen en durft regelmatig door te vragen, óók naar de details.
- kan zich met de verslaafde verheugen over kleine overwinningen
- hij houdt van hem, in plaats van hem als project te zien.
(Bron: Onderweg naar vrijheid)

Radicale amputatie en rekenschap afleggen zijn twee stappen die gedaan moeten worden om tot herstel te komen. Ferdinand Bijzet (hulpverlener bij De Driehoek) zegt hierover:

"Mijn ervaring is dat wanneer deze twee stappen niet worden uitgevoerd, er zelden of nooit herstel komt. Wanneer de verslaafde hier wel serieus mee aan het werk gaat, dan is het slagingspercentage veel hoger."

3. Gedachten vernieuwen en oorzaak aanpakken

Radicale amputatie rekent af met een aantal verleidingen, maar er zijn er nog genoeg over die niet te vermijden zijn. Wil iemand werkelijk veranderen dan zal hij ook zijn denkproces bij moeten stellen. Als je kijkt naar de verslavingscirkel (zie hieronder) dan zie je dat de eerste stap op weg naar een terugval is: het fantaseren. Je partner zal dus moeten leren om bij elke (emotionele of seksuele) aanleiding een keuze te maken, en te leren om anders te kijken, anders te denken en zijn fantasieën een halt toe te kunnen roepen.

Daarnaast moeten ook de basisovertuigingen, die ten grondslag liggen aan seksverslaving, worden aangepakt en zal er aandacht besteed moeten worden aan de oorzaak van zijn verslaving. Als seks de oplossing was om pijn te onderdrukken of leegte op te vullen, zal hij moeten gaan leren om op een andere manier om te gaan met pijn en leegte.

--- Achtergrondinformatie --- Basisovertuigingen die de wortel vormen van verslaving:
1. Ik ben in de kern een slecht en onwaardig persoon
2. Als je me echt zou kennen, zou je niet van me houden
3. Ik kan, in het tegemoet komen aan mijn behoeften niet vertrouwen op anderen, ik moet er zelf voor zorgen
4. Seks is mijn grootste behoefte
(Bron: 'Out of the shadow' - dr. Patrick Carnes )

Voor dit traject van gedachten vernieuwen en oorzaken aanpakken is hulpverlening vaak onontbeerlijk. Kijk bij 'links' op deze site voor een overzicht van hulpverleningsinstanties, lotgenotengroepen en cursussen voor seksverslaafden.

Verslavingscirkel

(dit gedeelte is overgenomen van het artikel 'seksverslaving' van Ferdinand Bijzet op de website van 'Gemeente Vandaag')

Elke terugval in een verslaving begint met een aanleiding. Dat kan seksueel, maar ook emotioneel zijn. Deze aanleiding gaat razendsnel over in de eerste fase van de verslavingscirkel namelijk het obsessieve denken over seks. Al fantaserend wordt de seksuele opwinding groter. Het wordt steeds moeilijker om nee te zeggen. Onderdeel van deze fase is vaak de interne discussie tussen voors en tegens. In deze fase maakt je geweten nog tegenwerpingen. Maar omdat er discussie is, legt het geweten het af tegen de fantasie.

De tweede fase van de verslavingscirkel is die van de rituelen. Een ritueel kun je omschrijven als gedrag dat zich tot een gewoonte heeft ontwikkeld. Bijvoorbeeld het zappen op de late avond, hopend dat je seksueel getinte beelden tegenkomt. Of het doorlezen van de TV-gids, alleen om te zien of er porno opkomt. Het doorbladeren van de reclame, op zoek naar lingeriereclame. Het zijn allemaal acties die een verslaafde doorgaat, voordat hij in seksueel verslavend gedrag vervalt. Nu zijn sommige van deze gedragingen vanuit zichzelf niet slecht te noemen, maar voor een verslaafde zijn ze de opstap naar seksuele uitspattingen. Ook bij de rituelen geldt dat wanneer er aan toegegeven wordt de opwinding stijgt en het steeds moeilijker wordt om nee te zeggen.

De derde stap in de verslavingscirkel is de seksuele daad. Dat kan gaan om het bekijken van pornografie, zelfbevrediging, het bezoeken van prostituees, … Het geweten is op dat moment niet hoorbaar meer. De opwinding is te groot en de wilskracht te klein. Op dat moment wil je maar één ding en dat is doorgaan.
Deze verslavingscirkel kun je vergelijken met een fuik. Zit je er eenmaal in dan is er eigenlijk geen weg meer terug, behalve misschien met grof geweld. Misschien dat een zwaardvis zich nog een weg uit de fuik weet te banen, de meeste vissen niet. Je kunt het ook vergelijken met een wurgknoop. Die trekt alleen maar strakker. Hoe vaker de cirkel zich herhaalt, hoe strakker de knoop komt te zitten.

Na de derde fase komt de laatste fase van de machteloosheid, de schuld en de schaamte. Na het hoogtepunt van de ontlading, het fijne gevoel is er al snel de kater. ‘Was dit het nu, was het het waard?’ Dan begint ook weer het geweten te spreken. De schuldgevoelens richting God en een eventuele partner.
De meeste mensen die in de vierde fase zijn aanbeland, nemen het besluit het geheim te houden. Ze nemen zich voor beter hun best te doen en beloven aan zichzelf en aan God beterschap (de eed). De meeste mensen kiezen er niet voor om hulp te zoeken, het probleem in de openheid te brengen. Meestal leidt dit dan na enige tijd weer tot een nieuwe cyclus.

In de praktijk

Marjan: "Zolang hij niet aangeeft dat het anders moet, laten we het zo"

"Toen hij vertelde dat hij seksverslaafd was, heb ik van hem geëist dat hij direct hulp zou zoeken en onze voorganger zou bellen. Dit waren mijn eisen, maar dat heeft hem wel geholpen. Ik zie hem nog voor me toen hij telefonisch moest vertellen dat hij seksverslaafd was en dat hij hulp nodig had. Hij moest zo vreselijk huilen! Vooral door het hardop te zeggen dat hij seksverslaafd was, drong het tot hem door wat er aan de hand was.
We hebben veel maatregelen getroffen - die ons die eerste maanden veel geld gekost hebben, maar hij bepaalde steeds wat wel of niet nodig was. We kochten een computerkast, zodat de computer in de woonkamer kon staan en hij altijd 'in zicht' achter de computer zat. We namen filternet en ook een registratie programma dat de bezochte sites doorstuurde naar zijn accountability partner. Verder kochten we een kastje dat de 06- en 0900 nummers blokkeerde. We hebben een nieuwe televisie met een 'slot' aangeschaft, die alleen aan kan als ik in het bijgesloten kastje een code intoets en bij het gemeentehuis haalden we een 'nee-nee sticker'.
Hij volgde - net als ik - een groep voor lotgenoten, kreeg zelf psychologische hulp en later gingen we samen in relatietherapie.
In die periode gingen we ook allebei heel erg op zoek naar God. We lazen christelijke boeken, luisterden naar christelijke muziek en betrokken Hem bij alles wat we deden. Dit heeft vooral erg geholpen in het verwerken van alles en in het weer naar elkaar toegroeien.
Het gaat heel goed nu, maar nog steeds erger ik mij aan die kast die in de kamer staat voor de computer, ik baal ervan dat ik de Kruidvat- folder niet meer krijg en geen bereik heb als ik iemand mobiel probeer te bellen. Maar zolang hij niet aangeeft dat het anders moet, laten we het zo. "

Bente: "We vertrouwen erop dat zijn verandering stand houdt"

" Ik was de eerste die concludeerde dat hij seksverslaafd was, dat alleen al was zo schokkend. Hij vond alles erg meevallen, verslaafd was hij zeker niet. Maar toen uiteindelijk na jaren alles aan het licht kwam, en de ene ontdekking volgde op de andere werd mij duidelijk dat hij hulp nodig had. Hij bekende pas toen ik hem weggestuurd had, zijn ontrouw en overspel waren de druppel. Pas toen hij alles had verloren kon hij breken met zijn verslaving, en omdat hij niets meer te verliezen had kon hij zich eindelijk overgeven aan God en hulp zoeken. Dat heeft hij gedaan met hulp van een vriend aan wie hij alles had verteld. Bij die vriend heeft hij ook een tijd gewoond, dat was voor hem een veilige plek. Ook de dominee werd ingeschakeld en familieleden. Hij volgde psychotherapie en de Alpha-cursus. Toen bleek dat hij echt gebroken had met zijn verslaving gingen we in huwelijkstherapie. Daar leerden we hoe we verder moesten, maar praktisch gezien hebben we geen echte maatregelen genomen. De telefoon hadden we al jaren geleden geblokkeerd voor 0906-nummers, verder kunnen we gewoon op internet en televisie kijken. Het is een keuze die we samen maakten, we zijn er van overtuigd dat zolang hij dicht bij God leeft, er geen terugkeer is naar zijn verslaving. Inmiddels woont hij weer thuis en zijn we opnieuw begonnen. Ook in de huwelijksgesprekken die we nog steeds hebben blijven we alert op eventuele terugvallen. Maar we vertrouwen erop dat zijn verandering stand houdt. "

Sarah: "Hij heeft moeten leren om zijn gedachten een halt toe te roepen en anders te kijken."

"100% breken met alles, had ik als voorwaarde gesteld om ooit weer bij elkaar te kunnen wonen. Maar Peter wilde er zelf ook graag vanaf. In overleg troffen we een aantal maatregelen om de verleidingen voor hem te verminderen. We hadden al een filter op onze computer gezet, maar installeerden ook het programma 'Safe-Eyes' en besloten dat het beter was om de televisie de deur uit te doen.
Maar in zijn dagelijks leven had hij natuurlijk nog steeds te maken met verleidingen. Peter kreeg een baan waarin hij veel met vrouwen werkte. Hij heeft echt moeten leren om zijn gedachten een halt toe te roepen en anders te kijken.
Dat had hij inmiddels geleerd van de internetcursus van Setting Captives Free, en ook door de mannengroep die hij bij De Driehoek volgde. Later vond hij een accountabilitypartner, waarmee hij wekelijks contact had. We vonden het allebei belangrijk dat iemand heel nauw betrokken was bij zijn herstel, en waren dus ook blij toen een gemeentelid bereid was om gedurende een lange periode met hem te spreken over de verleidingen die op hem af kwamen, hoe hij daarmee om ging, hoe hij God kon betrekken daarbij etc. Ik voelde me daardoor gesterkt; er was iemand die ook meekeek, meevroeg, meedacht en meebad.
Hij heeft veel therapie gehad en daarin o.a. gesproken over de achterliggende oorzaken van zijn verslavingen, hoe hij om moet gaan met teleurstellingen in het leven en hoe hij bepaalde gebeurtenissen uit het verleden kan verwerken. Hij weet daardoor veel beter hoe hij met pijn of moeilijke dingen om moet gaan, en heeft geleerd en ook ervaren dat God degene is die hem kan geven wat hij echt nodig heeft."

Verder lezen of doorpraten over vrijkomen van seksverslaving?

Lees ons artikel Wat kan hij doen? (2) - Radicale amputatie
Lees de ervaringsverhalen van Paul (de man van Siep); Marc (de man van Bente) en Johan (de man van Marjan)
Kijk voor een overzicht van hulpverleningsinstanties, lotgenotengroepen en cursussen bij links.
Kijk bij 'boeken' voor een beschrijving van boeken over dit onderwerp
Voor (ex)-seksverslaafden: praat mee op het forum van 'Tobefree!'